Pisarz niezależny a self-publishing – czym to się właściwie różni?

Wciąż spotykam się z tym, że pojęcie pisarza niezależnego jest mylone z self-publishingiem. To dwa różne światy, które czasem się przenikają, ale nie są tym samym.

Self-publishing oznacza samodzielne wydanie książki przez autora – od składu i druku, po dystrybucję i promocję. Z definicji dotyczy to często autorów, którzy wydali jedną, najważniejszą dla siebie książkę, realizując w ten sposób swój projekt życia.

Autor niezależny to natomiast pełnoetatowy pisarz, który nie tworzy rekreacyjnie, ale zawodowo – i stara się z tego żyć. To jego praca, a nie zabawa. Może korzystać zarówno z self-publishingu, jak i współpracować z mniejszymi, alternatywnymi oficynami, ale przede wszystkim zachowuje pełną swobodę twórczą i kontrolę nad swoim dziełem.

Bycie pisarzem niezależnym nie oznacza, że nikt nie chciał nas wydać, a my bazgrzemy bzdury w zeszycie. To często świadomy wybór wynikający z tego, że nasze pomysły wykraczają poza rynkowy „target” dużych wydawnictw. Książka może być zbyt bezpośrednia, zbyt kontrowersyjna lub po prostu poruszać tematy, które – zdaniem wydawcy – „nie sprzedadzą się” w masowej dystrybucji.

I tu pojawia się pytanie: czym jest prawdziwa wartość literatury?Czy to tylko produkt wpisujący się w schemat „wydać – zarobić – wydać następną”? Moim zdaniem nie. Największą wartość mają dzieła nietuzinkowe, wymykające się kalkulacjom marketingowym. Książka nie jest szynką na taśmie produkcyjnej. To treść, która może uczyć, wzruszać, poruszać sumienia lub dostarczać głębokiej, moralnie znaczącej rozrywki.

Wielu autorów odchodzi dziś od wydawnictw konwencjonalnych, kończąc współpracę świadomie. Powodów jest wiele – czasem chodzi o zapisy w umowie, które w praktyce odbierają twórcy kontrolę nad własną książką. Sam kiedyś odrzuciłem dwie propozycje wydawnicze – wystarczyło przeczytać umowy, aby zrozumieć, że obietnice bogactwa i splendoru są w dużej mierze iluzją.

Trzeba też pamiętać, że po drugiej stronie wydawnictwa siedzi człowiek wykonujący swoją pracę – ale jego poziom kontaktu, zaangażowania czy zrozumienia naszej wizji nie musi iść w parze z wysoką kulturą literacką. Niejeden autor zniechęcił się przez to do dalszej współpracy.

Czy więc jako pisarz niezależny jestem gorszy tylko dlatego, że nie podpisałem pięcioletniego cyrografu i nie oddałem swojego tekstu do dowolnych zmian osobie o odmiennym światopoglądzie? Uważam, że wręcz przeciwnie – zachowałem kontrolę nad tym, co tworzę, i mam pewność, że moja książka trafia do czytelnika w takiej formie, w jakiej chciałem ją napisać.

Wydawcy boją się tematów niszowych. Wolą oferować to, co schodzi szybko i masowo. To trochę tak, jakby klient chciał kupić wino, a sprzedawca mówił: „Nie mamy wina, mamy tylko piwo – bo wino sprzedaje się rzadziej”. Ale przecież literatura, tak jak wino, wymaga czasu, dojrzewania i smaku.